Fatih Sultan Mehmet

Hüküm: (1444–46) (1451–81)

Sultan II. Murat - II. Mehmet - II. Bayezid

Adamın kişisel hedefleri:

  • Roma İmparatorluğu’nu yeni bir İslam kimliğiyle yeniden canlandırmak.
  • Balkanlar’da siyasi birliği sağlamak.
  • Anadolu siyasi birliğini sağlamak.
  • Denizlerde egemen olup ticaret yollarını ele geçirmek.

İstanbul’un Fethi

Hazırlıklar:

  • Anadolu Hisarı’na ek, Rumeli Hisarı yapılır.
  • Murat’tan örnek alınır – ancak bu sefer koca koca toplar dökülür.
  • Arkadan gelebilecek bir saldırıya karşı Balkanlar’a birlik gönderilir (Yıldırım Bayezit örneklerinden ders alır adam).
  • Karamanoğulları'na sefer düzenlenir.
  • 400 parçalık bir donanma oluşturuldu. Bunun bir bölümü yardımları engellemek için Çanakkale Boğazı'na gönderildi.

Gerekçe?

  • Kendini kanıtlama istek ve gereksinimi.
  • Toprak bütünlüğünü sağlamak.
  • Boğazlar hakimiyeti
  • Aysa-Avrupa geçişi sorununa çözüm
  • Osmanlı'nın iç işlerine karışan, Haçlıları çağıran Bizans
  • Hz. Muhammed'in "Konstantiniyye'yi alın" sözü
  • Roma manevi mirası
  • Bir imparatorluğa yaraşır bir başkent elde etmek.
  • İpek yolu ve Karadeniz ticareti denetimi.
  • Palamut.

Bizans’ın hazırlıkları:

  • Surlar onarılır, zincirler…
  • Avrupa’dan yardım istenir. Yardım istenirken sıkça kullanılan “Batı Doğu birleşsin, Ortodoks Katolik hepsi bir olsun” vaadinden yararlanılır.
  • Ceneviz'den 400 kişilik bir birim gelir. (Geri çekilmek zorunda kalır)
  • Grejuva denilen suda yanabilen silahlar çoğaltıldı.

Sonuçlar:

  • Dünya açısından:
    • Avrupa'ya, yeni Doğu yolları bulmak için gerekçe yaratır.
    • Artık Avrupa devletlerinin Osmanlı'yı Balkanlardan atması sonuçsuz kalacaktır.
    • Kuşatma savaşlarında topların kullanılması, derebeylerinin gücünü azaltacaktır.
    • Birçok bilim adamı ile bilimsel, edebi, düşünsel eser İtalya'ya gider.
    • Orta Çağ kapanır, Yeni Çağ başlar.
    • Dünyanın en büyük imparatorluklarından biri olan, Doğu Roma yıkılır.
  • Osmanlı Türk Tarihi açısından:
    • Roma'nın son merkezi artık Osmanlı'nındır.
    • Toprak bütünlüğü sağlandı
    • Gerek Doğu gerek Batı'ya Genişleme rahatladı.
    • İç politikaya karışan Bizans'a son verildi
    • Osmanlı'nın ticari gücü, İpek ile Kürk yolları üzerindeki denetim gücü.
    • Kuruluştan yükselişe geçildi
    • İslam dünyasında Osmanlı'nın itibarı arttı.

Anadolu, Karadeniz, Doğu

Amasra (Cenevizlilerden), Sinop (İsfendiyaroğulları yıkılarak), Trabzon (Pontus Rum) alınır.

  • Bunlar hem ticaret, hem de Karadeniz hakimiyeti bakımından önem taşır.
  • Trabzon'un alınması, Trabzon İmparatoru'nun damadı olan Akkoyunlu Uzun Hasan ile Mehmet'in arasını açacaktır.

Karamanoğulları

  • Karamanoğulları ile mücadele edildi, halkın bir bölümü sürüldü.

Akkoyunlular

  • Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ile 1473 Otlukbeli Savaşı yapılır:
  • Neden?
    • Hasan’ın Trabzon’lularla yaptığı siyasi evlilikler – Trabzon’un alınması onun gururunu incitmiştir.
    • İpek yolu denetimi (yine Trabzon ile ilgili).
  • Sonuç?
    • Osmanlı’nın merkezi ordusu savaşı kazanır.
    • Akkoyunlu Devleti, İran’a çekilir. Bu son Sünni İran devleti, Safevilerce yıkılır. Safeviler sonraları Osmanlı'ya başağrısı olacaktır.
    • İran'a Türkmen göçü artar.

Diğer fetihler

  • Kırım'da sahildeki Ceneviz limanları alınır, Tatar Kırım Hanlığı bağlanır (imtiyazlı eyalet).
  • Cenevizlilere bağlı Galata alınır.
  • Sivas alınır.

Anadolu Fetihleri’nin sonuçları:

  • Karadeniz çevresindeki fetihler, Cenevizi zayıflatıp Osmanlı’yı güçlendirir.
  • Karadeniz ticaretinde (İpek Yolu vs.) Osmanlı tekeli başladı.

Ege

Adalar

  • Ceneviz ve Venedik egemenliğindeki birçok ada alınır.

Osmanlı X Venedik:

  • Venedik ile Osmanlı çatışmakta, Venedik Ege’de yağma yapmaktadır.
  • Venedik ticareti olumsuz etkilenmektedir.
  • 1479 Venedik Antlaşması imazalanır.

Rodos

  • Kuşatılır ancak alınamaz.

Batı

Venedik ile ilişkiler:

  • İstanbul'un fethi gibi olaylar, ilişkileri olumsuz etkilemiştir.
  • Fatih zamanında barışa gidilmiştir. Venedik Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre;
    • Venedik, Osmanlı'ya 1000 duka altın verecektir.
    • Venedik, İstanbul'da daimi elçi bulunduracaktır. Bu elçilere balyos denir.
    • Venedik gemileri Osmanlı sularında rahatça ticaret yapabileceklerdir.
    • Venediklilerden daha az gümrük vergisi alınacaktır.
    • Özetle, ilk kapütülasyonlar verilmiştir.
    • Böylece, Haçlı birliği engellenmiştir.
    • Gümrük gelirlerinde artış, ticarette canlılık sağlanmaya çalışılmıştır.

Sırbistan’ın Fethi:

  • Belgrad dışındaki Sırp toprakları ele geçirilir.

Mora:

  • Bazı Venedik kaleleri dışında – ele geçirilir. Bu kaleler II. Bayezid zamanından alınacaktır.
  • Mora Despotluğu'na son verilmesi ile Bizans hanedanlığı ortadan kaldırılmış olur. Böylece, Fatih, Roma Mirası'nı üstlenme yolunda önemli bir adım atmış olur.

Eflak, Boğdan , Bosna, Hersek, Arnavutluk (Adriyatik kıyısı) alınır.

İtalya

  • Otranto kalesi alınır, ancak Fatih’in ölümü sonrasında kale kaybedilir.

Fatih Dönemi İdari Örgütlenme

Kanunname-i Ali Osman: (Fatih Kanunnamesi)

  • İlk yazılı kanundur.
  • Birçok düzenleme içerir:
    • Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları
    • Şehzadelerin nasıl padişah olacakları
    • Vezirlerin sayısı arttırıldı.
    • Sancak sistemi yasallaştı.
    • Vezirler, devşirmeler arasından seçilmeye başlandı.
  • Kişiler değil, devlet önemlidir (Kardeş Katli caizdir.)
  • Merkeziyetçilik güdülür (Padişah kızı Beylerbeyi ile evlendirilemez).
  • Örfi ve Şeri hukuk kaynaklıdır.

Divan Örgütü:

  • Padişah artık sürekli divana katılmaz - sadrazamı kendine vekil tayin eder.
  • Divan üyelerinin sayısı artar:
    • Kazasker (2) (Rumeli + Anadolu)
    • Defterdar (2) (Rumeli + Anadolu)
    • Vezir (6 + 1) (Sadrazam)

Eğitim

  • Enderun mektebi kurulur. Enderun Devşirme kökenli kişilerin bürokrasi ve askeriye için yetiştirildiği, Topkapı Sarayı'ndaki okul.
  • Din adamı yetiştiren okul açılır.

Ayrıca;

  • Topkapı Sarayı inşa edilir.
  • Kapalı Çarşı yapılır.

Millet Sistemi

Fatih Katolik düşmanı bir patrik seçmiş (Gennodios Skolaris), böylece kiliselerin birleşme ihtimalini azaltmıştır. Ayrıca Balkanlardaki Ortodokslar üzerinde nüfuz ve güven sağlamış, haraç gelirlerini düzenli alabileceği bir tebaa yaratmıştır. Ermeni patrikhanesi ve Yahudi Hahambaşlığı'nı kurdurup kendi topraklarındaki gayrimüslimlerin hepsini bunlara bağlamıştır. Böylece yeni bir sistemin, millet sisteminin temelleri atılmıştır.

  • Milletler
    • Ortodoks (Bulgar, Sırp, Rum)
    • Gregoryan Hıristiyan (Ermeni)
    • Yahudi cemaati
  • Bu sisteme bağlı olan topluluğun insanları;
    • Hukuki bakımdan kendi kurallarıyla yargılanırlar.
    • İdare bakımından, milletlerin başları (ör. patrik) o grubun genelinden sorumludur.
  • Sistem, 19. yyda Fransız İhtilali'nin getirdiği düşünce akımları sonucu büyük zarar görür, milletler kendi benliklerini ortaya çıkarmaya çalışırlar.
  • Bu ulusçuluk en geç Müslüman halklarda gelişir, çünkü en rahat durumda olan gruplar olduklarından, bunu iyileştirme çabasında değildirler.

Bilm, tarih, felsefeye önem veren bir padişahtı. Türkçe’den başka Arapça, Farsça, Latince, Yünanca, ve daha nice diller bilirdi. “Avni” lakabıyla şiir yazdı.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.