Duraklama Döneminin Nedenleri

Osmanlı Devleti'nin bir duraklama dönemine girmesini sadece zayıf karakterli padişahlara yormak yanlış olacağından iç ve dış nedenler altında incelenmelidir:

İç Nedenler

Siyasi - İdari

• Sancağa çıkma uygulamasının terk edilmesinin (Çelebilerin deneyim kazanamaması) kuvvetli merkeziyetçilikle yönetilen Osmanlı Devleti'nin gücünü azaltması.
• Devlet adamları arasında hizipleşmelerin ve haremin siyasete müdahale etmesinin idareyi zorlaştırması, dağınık bir düzen oluşturması.
• Kapıkulu ocaklarının iktidar mücadelelerine dahil edilmesi; kışkırtılarak politize edilip kullanılmaları.
• Ulema, kapıkulu ve devlet adamlarının iktidar mücadeleleri sonucunda sürekli değişimi; iktidarın çok değişken olması.
• Rüşvet ve adam kayırmanın yaygınlaşması.

Askeri

• İltizam sistemi ile devlet topraklarının 1 yıllığına mültezime kiralanması.
• Tımar sisteminin mültezimlerın sayısı arttıkça bozulması ve tımarlı sipahilerin işsizlik yüzünden eşkiyalığa başlayıp kargaşa yaratmaları.
• Kapıkulunun düzeninin bozulması
  • Devşirme sisteminin bozulması
  • Türklerin de kayırma sonucu ocaklara alınması
  • Kapıkullarının yasak olmasına rağmen ticaretle uğraşmaları
  • 40 yaşından önce evlenme yasağının ihlalinin yaygınlaşması
  • Devlet adamları tarafından tahrik edilip kullanılmaları

Ekonomik

• Seferler ve fetihlerin durması yüzünden ganimet gelirinde azalma görülmesi.
• Coğrafi keşifler yüzünden ticari güzergâhların dağişmesi ve Osmanlı'nın elindeki güzergâhların kullanımlarının veya değerlerinin azalması.
• Kapitülasyonlar sonucu yabancı tüccarların Osmanlı ekonomisininden faydalanmaları
• Paranın değeri ve alım gücünün altın oranı yüksek Avrupa paraları karşısında düşmesi ve akçanın altın oranının hulufe verirken cebi yakmaması için düşürülmesi.
• İltizam sistemi ile devletin tımar gelirlerinin azalması ve tımar sistemiyle ödenen maaşların başka yollardan ödenmesi gerekmesi.

Sosyal

• Anadolu'da güven ortamının azalması.
• Bozulan ekonomi sonucu halkın vergi yükünün artması.
• Çiftbozan (köyü terk) vergisi yüzünden köylülün ayaklanmaya gitmesi.

Dış Nedenler

Rönesans

• Avrupa'nın bilim, teknik ve düşünsel atılımlar sayesinde ilerlemesi ve Osmanlı'nın bu atılımlara ayak uyduramaması.

Reform

• Avrupa'daki katı din baskısının azalması, serbest ve laik düşüncenin ortaya çıkması. Dinin sınırladığı gelişimden bilimsel gelişmeye geçilmiş olması.

Coğrafi Keşifler

• Ticaret yollarının ve güç dengelerinin Avrupa'nın lehine değişmesi.
• Yeni pazarlar keşfedilmesi.
• Yeni ürünlerin keşfi ile tarım ve fetih toplumu olan Osmanlı'nın pazar payını kaybetmesi.
• Köle ticareti yapan batının bu sayede güçlenmesi.

Avrupa'daki Siyasi Değişimler

• Dağınık ve kolay yenilen feodal beylik ve topluluklardan güçlü merkezi krallıklara geçen Avrupa'nın güçlenmesi; Avusturya gibi güçlü devletler karşısında Osmanlı'nın batıdaki ilerlemesinin durması.

Doğal Sınırlar

• Afrika'da çöle, doğuda İran'a, batıdaysa Avusturya sınırlarına gelinmiş olması.
• Fetih yapmanın zaman açısından zor olması.