Duraklama Döneminin Nedenleri

Osmanlı Devleti'nin bir duraklama dönemine girmesini sadece zayıf karakterli padişahlara yormak yanlış olacağından iç ve dış nedenler altında incelenmelidir:

İç Nedenler

Siyasi - İdari

  • Sancağa çıkma uygulamasının terk edilmesinin (Çelebilerin deneyim kazanamaması) kuvvetli merkeziyetçilikle yönetilen Osmanlı Devleti'nin gücünü azaltması.
  • Devlet adamları arasında hizipleşmelerin ve haremin siyasete müdahale etmesinin idareyi zorlaştırması, dağınık bir düzen oluşturması.
  • Kapıkulu ocaklarının iktidar mücadelelerine dahil edilmesi; kışkırtılarak politize edilip kullanılmaları.
  • Ulema, kapıkulu ve devlet adamlarının iktidar mücadeleleri sonucunda sürekli değişimi; iktidarın çok değişken olması.
  • Rüşvet ve adam kayırmanın yaygınlaşması.

Askeri

  • İltizam sistemi ile devlet topraklarının 1 yıllığına mültezime kiralanması.
  • Tımar sisteminin mültezimlerın sayısı arttıkça bozulması ve tımarlı sipahilerin işsizlik yüzünden eşkiyalığa başlayıp kargaşa yaratmaları.
  • Kapıkulunun düzeninin bozulması
    • Devşirme sisteminin bozulması
    • Türklerin de kayırma sonucu ocaklara alınması
    • Kapıkullarının yasak olmasına rağmen ticaretle uğraşmaları
    • 40 yaşından önce evlenme yasağının ihlalinin yaygınlaşması
    • Devlet adamları tarafından tahrik edilip kullanılmaları

Ekonomik

  • Seferler ve fetihlerin durması yüzünden ganimet gelirinde azalma görülmesi.
  • Coğrafi keşifler yüzünden ticari güzergâhların dağişmesi ve Osmanlı'nın elindeki güzergâhların kullanımlarının veya değerlerinin azalması.
  • Kapitülasyonlar sonucu yabancı tüccarların Osmanlı ekonomisininden faydalanmaları
  • Paranın değeri ve alım gücünün altın oranı yüksek Avrupa paraları karşısında düşmesi ve akçanın altın oranının hulufe verirken cebi yakmaması için düşürülmesi.
  • İltizam sistemi ile devletin tımar gelirlerinin azalması ve tımar sistemiyle ödenen maaşların başka yollardan ödenmesi gerekmesi.

Sosyal

  • Anadolu'da güven ortamının azalması.
  • Bozulan ekonomi sonucu halkın vergi yükünün artması.
  • Çiftbozan (köyü terk) vergisi yüzünden köylülün ayaklanmaya gitmesi.

Dış Nedenler

Rönesans

  • Avrupa'nın bilim, teknik ve düşünsel atılımlar sayesinde ilerlemesi ve Osmanlı'nın bu atılımlara ayak uyduramaması.

Reform

  • Avrupa'daki katı din baskısının azalması, serbest ve laik düşüncenin ortaya çıkması. Dinin sınırladığı gelişimden bilimsel gelişmeye geçilmiş olması.

Coğrafi Keşifler

  • Ticaret yollarının ve güç dengelerinin Avrupa'nın lehine değişmesi.
  • Yeni pazarlar keşfedilmesi.
  • Yeni ürünlerin keşfi ile tarım ve fetih toplumu olan Osmanlı'nın pazar payını kaybetmesi.
  • Köle ticareti yapan batının bu sayede güçlenmesi.

Avrupa'daki Siyasi Değişimler

  • Dağınık ve kolay yenilen feodal beylik ve topluluklardan güçlü merkezi krallıklara geçen Avrupa'nın güçlenmesi; Avusturya gibi güçlü devletler karşısında Osmanlı'nın batıdaki ilerlemesinin durması.

Doğal Sınırlar

  • Afrika'da çöle, doğuda İran'a, batıdaysa Avusturya sınırlarına gelinmiş olması.
  • Fetih yapmanın zaman açısından zor olması.
Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.